Voorgeschiedenis
Minister Plasterk van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap heeft in november 2008 een brief inzake het persbeleid aan de Kamer gestuurd. In deze zogenaamde Persbrief geeft hij aan groot belang te hechten aan een goede uitvoering reguliere steuntaken door het Stimuleringsfonds voor de Pers. Vanwege het afnemend vermogen van ons Fonds is hij van plan om in 2009 een bedrag van € 1 miljoen aan het fonds toe te voegen en vanaf 2010 een bedrag van € 2,3 miljoen per jaar. De minister stelt voor dat het Fonds zijn reguliere middelen zoveel mogelijk inzet om projecten met een innovatief karakter te ondersteunen.
In de Persbrief geeft de minister verder aan dat hij een herijking van de werkingssfeer en het steuninstrumentarium van ons Fonds beoogt om deze slagvaardig te kunnen laten reageren op de ontwikkelingen in de perssector. Hij volgt hiermee het advies inzake het persbeleid dat het Stimuleringsfonds op 28 augustus 2008 heeft uitgebracht.
De minister heeft onder meer het oog op:
- de ondersteuning van gratis bladen, nieuwe bladen en bladen die in concernverband verschijnen;
- het uitbreiden van de ondersteuningsmogelijkheden van kleinschalige persproducten; en
- het voorzetten van de tijdelijke subsidieregeling voor bladen voor etnische minderheden en voor journalistieke internet-informatieproducten voor een periode van twee jaar.
Commissie-Brinkman
Na het verschijnen van de Persbrief stuurt het Fonds op 20 november 2008 een brief aan de minister waarin hem in overweging werd gegeven een onafhankelijke en tijdelijke Innovatiecommissie Pers te benoemen die innovatieplannen en –behoeften zou kunnen inventariseren en die ook met nieuwe voorstellen op dit gebied zou kunnen komen.
In de aanvullende persbrief over innovatie en de pers van 12 december 2008 geeft de minister aan dat hij vanwege de noodzaak en de urgentie van innovatie, die ook nadrukkelijk bleek uit de reacties van vrijwel alle partijen in de sector, van plan is een onafhankelijke Tijdelijke Commissie Innovatie Pers te benoemen. Wanneer de commissie met een goed en werkbaar advies komt is hij bereid om op basis van de Mediawet op zoek te gaan naar middelen om de innovatie daadwerkelijk te stimuleren. In het Algemeen Overleg met de Kamer op 18 december 2008 heeft hij aangegeven dat het daarbij om een bedrag van ca. € 8 miljoen per jaar gaat -afkomstig uit de reclame-inkomsten van de omroep- en dat hij de innovatie(middelen) bestuurlijk bij het Stimuleringsfonds wil onderbrengen.
Op 12 januari 2009 besluit minister Plasterk de Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers in te stellen. Onder leiding van Elco Brinkman gaat de commissie advies uitbrengen over de mogelijkheden tot innovatie binnen de pers en de toekomst van de nieuwsvoorziening. De commissie gaat kijken naar de manier waarop innovatie gestimuleerd en gefinancierd kan worden. Daarover brengt de commissie binnen drie maanden advies uit. Daarnaast adviseert de commissie binnen zes maanden over de toekomst van de nieuws- en opinievoorziening in Nederland, toegespitst op de rol van de pers. Het besluit is op 26 januari 2009 in de Staatscourant bekendgemaakt.
Op 27 april 2009 laat minister Plasterk de Kamer weten dat de beide adviezen inhoudelijk dermate met elkaar verbonden zijn dat de commmissie er de voorkeur aan geeft om ze te bundelen tot één advies. De commissie streeft ernaar dit advies eind mei - begin juni aan de minister uit te brengen. De minister heeft daarmee ingestemd.
De Commissie Brinkman brengt op 23 juni het rapport 'De volgende editie' met daarin adviezen voor de uitgeverijsector, de journalistiek en de overheid. Die adviezen beogen de innovatie in het printmodel te stimuleren, met betere marktresultaten en wellicht marktgroei tot doel. Verder heeft de commissie gezocht naar aanknopingspunten voor bestendiging van de journalistieke infrastructuur in het digitale domein, liefst gepaard aan innovatie van de journalistiek zelf, resulterend in een versterking van de relatie met het publiek. Wat het Stimuleringsfonds betreft adviseert de commissie de minister van OCW de voor innovatie beschikbare publieke middelen door het Fonds te laten toewijzen. Verder adviseert de commissie de werkingssfeer van het Fonds open te stellen voor bedrijven en instellingen die een positief rendement realiseren. De minister heeft in een brief aan de Tweede Kamer van 26 juni toegezegd zich op de inhoud van het advies van de commissie te beraden en kort na het zomerreces zijn bevindingen en conclusies in een brief aan de Kamer te zullen uiteenzetten.
Reactie op adviesrapport Tijdelijke Commissie Innovatie en Toekomst Pers (Commissie-Brinkman)
Op 30 september 2009 presenteert minister Plasterk zijn reactie op het advies van de Commissie Brinkman. Daarin pleit hij onder meer voor een betere, duurzame samenwerking tussen de pers en publieke omroep, met name op het internet. Ook kondigt hij aan dat een onafhankelijk onderzoek naar de rol van het persbureau wordt gestart. Daarnaast zet hij zich in om te komen tot één distributienetwerk voor kranten, hetgeen tot een aanzienlijke kostenbesparing kan leiden. Verder trekt hij 4 miljoen euro uit voor de aanstelling van - door de bladen zelf te selecteren - jonge journalisten bij dag- en opiniebladen. Hij stelt ook, mede op basis van een advies van het Stimuleringsfonds voor de Pers, 8 miljoen beschikbaar voor innovatie projecten van de perssector, waarvan een kwart voor regionale initiatieven. Deze projecten moeten gericht zijn op journalistieke producten, gericht op de burger en ze moeten vernieuwingen tot stand brengen in inhoud en strekking, exploitatiewijze of vormgeving van journalistieke functies. De subsidieregeling -waarvan de hoofdlijnen als bijlage bij het advies van het Stimuleringsfonds zijn gevoegd- zou nog dit jaar worden opengesteld. Dat geldt eveneens voor de regeling jonge journalisten waarvan de hoofdlijnen ook bij het advies waren gevoegd.
De vaste commissie OCW van de Tweede Kamer heeft naar aanleiding van reactie van de minister op het rapport van de Commissie Brinkman verzocht om een Algemeen Overleg met de minister. Dit AO heeft op 19 november 2009 plaatsgevonden. Minister Plasterk heeft daarin toegezegd dat de voor regionele en lokale initiatieven beschikbare middelen zullen worden verhoogd van een kwart naar 50 procent. Omdat de Kamer in de gelegenheid wilde worden gesteld om moties in te dienen naar aanleiding van de reactie van de minister, is afgesproken dat het persbeleid opnieuw geagendeerd zou worden.
Bij de behandeling van de Mediabegroting op 30 november werd het persbeleid opnieuw besproken, zijn verschillende moties ingediend en heeft minister Plasterk toegezegd de regeling voor jonge journalisten te zullen verruimen voor persbureaus. Deze regeling en de innovatieregeling kunnen worden opengesteld nadat stemming over de moties heeft plaatgevonden. Die stemming heeft plaatsgevonden op 8 december 2008 en heeft, met inachtneming van de eerdere toezeggingen, geen gevolgen gehad voor de invoering van de innovatieregeling en de regeling jonge journalisten.
Jonge journalisten
Op 12 mei 2009 laat het ministerie van OCW weten dat er extra geld wordt uitgetrokken voor een stimuleringsregeling om jonge journalisten ervaring te laten opdoen bij kranten. Er komt ruim 4 miljoen beschikbaar waardoor ca. 60 journalisten twee jaar bij een krant kunnen werken. Minister Plasterk heeft het Stimuleringsfonds voor de Pers gevraagd in goed overleg met de NDP en NVJ een regeling uit te werken voor de verdeling van door de bewindsman toegezegde extra middelen. Die regeling moet zoveel mogelijk aansluiten bij de 'instroomregeling' voor jonge journalisten, zoals die in de dagblad-CAO staat.